سلامت روان کارمندان یعنی وضعیتی که در آن کارمند بتواند با استرسهای عادی کار کنار بیاید، مولد باشد و به تیم کمک کند. این موضوع مستقیماً روی سودآوری اثر دارد: طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سالانه حدود ۱۲ میلیارد روز کاری بهخاطر افسردگی و اضطراب از دست میرود و هزینه آن حدود ۱ تریلیون دلار از بهرهوری است. برای مدیران، مهمترین اقدام شناسایی عوامل فشار (محیط، مدیریت، حجم کار، امنیت شغلی) و تقویت عوامل حمایتی (رفاه، تشویق، گفتگو، بیمه و آموزش) است.
از آنجایی که بقا و رشد شرکتها در گرو سلامت و رشد کارمندان است، سلامت روان کارمندان در این روزهای پرتنش به عاملی مؤثر در موفقیت شرکتها تبدیل شده است. بهطور حتم انتظار پیشرفت و کارآمدی از کارمندانی افسرده و بیانگیزه، بیهوده خواهد بود.
در این مقاله سعی داریم به بررسی اهمیت سلامت روان کارمندان بپردازیم و راهکارهایی هم در این زمینه در اختیارتان قرار دهیم. در صورتی که به رشد و پیشرفت مهمترین منابع سازمان خود اهمیت میدهید و دوست دارید شرکتتان را به محلی پویا و پیشرو تبدیل کنید، تا انتهای مطلب حاضر همراه ما باشید.
منظور از سلامت روان چیست؟
سلامت روان، حالتی از بهزیستی است که در آن فرد تواناییهای خود را میشناسد، با استرسهای عادی زندگی کنار میآید، با دیگران ارتباط مؤثر دارد و میتواند بهطور منطقی و عادلانه تضادها و تمایلات شخصی خود را مدیریت کند.
درصورتیکه سلامت روان کارمندان به خطر بیفتد، کارمندان دیگر و در آخر شرکت دچار مشکلات فراوان خواهند شد؛ بنابراین کسبوکارها برای رسیدن به موفقیت باید روی افزایش سلامت روان کارکنان خود سرمایهگذاری کنند.
چرا سلامت روان کارمندان مهم است؟
ابتدا باید بدانیم چرا کارفرمایان و صاحبان کسبوکار باید به سلامت روان کارمندان خود اهمیت دهند. هدف تمام کسبوکارها پیشرفت و ترقی است و صاحبان کسبوکار همواره به دنبال راههایی برای تحقق این هدف هستند.
طبق برخی تحقیقات انجامشده، کسبوکارهایی که آگاهی بالاتری از سلامت روان دارند بین ۱۰ تا ۱۴ درصد موفقتر عمل میکنند؛ بنابراین ارتقای سلامت روان کارمندان مانند پلی است که مسیر را برای رسیدن به هدف نهایی آسانتر میکند.
- سالانه حدود ۱۲ میلیارد روز کاری بهخاطر افسردگی و اضطراب از دست میرود.
- هزینه آن حدود ۱ تریلیون دلار در سال از بهرهوری است.
- در ۲۰۲۳ حدود ۱۶٪ بزرگسالان در سن کار اختلال روانی داشتهاند.
پس از شیوع ویروس کرونا در سراسر جهان، بسیاری از افراد با طرق مختلفی با تبعات روانی شیوع این بیماری دستوپنجه نرم کردند؛ بعضیها خودشان درگیر بیماری شدند، بعضیها شغل و منبع درآمدشان را از دست دادند و خیلیهای دیگر هم به سوگ عزیزی نشستند.
دورکاری، از جمله مواردی بود که پس از شیوع کووید ۱۹ در سراسر جهان گسترش یافت. دورکاری اجباری و فشار ناشی از اخبار مرگومیر، سبب افت شدید سطح سلامت روانی کارمندان شد.
حال پس از فروکش کردن نسبی بیماری کرونا و ازسرگیری حضور در ادارات و شرکتها، اولین و مهمترین اقدام، کمک به افزایش سطح سلامت روان کارمندان است؛ کارمندان پویا و سالم، پرچمداران کسبوکارهای موفق هستند.
سلامت روان ضعیف
سلامت روان ضعیف بهطور مستقیم و گسترده شرکتها را درگیر میکند و آنان را با مشکلات متعددی مواجه میکند؛ از جمله:
کاهش روحیه:
اولین و مهمترین پیامد سلامت روانی ضعیف، کاهش محسوس روحیه است. روحیه پایین نهتنها فضای شرکت را سنگین میکند، بلکه با اثرگذاری منفی روی مشتریان و کارمندان دیگر، باعث کاهش سودآوری میشود.
ضعف در تعامل:
تعامل کارمندان با یکدیگر و برقراری ارتباطی مؤثر و سودمند با مشتریان، لازمه رشد و پیشرفت یک کسبوکار است. هنگامی که کارمندان از سلامت روانی مناسبی برخوردار نباشند، قطعاً قادر به برقراری تعامل درست با همکاران و مشتریان نخواهند بود؛ حتی اگر هم تعاملی شکل بگیرد، از نوع مثبت آن نیست و سبب افزایش تنش در محیط میشود.
کاهش خلاقیت و حل مسئله:
کارمندی که از سلامت روانی مناسبی برخوردار نیست، در اولین قدم خلاقیت و توانایی حل مسئله در او کاهش مییابد. فرض کنید کارمندی دائم مجبور به مبارزه با افکار منفی و ناخوشایند باشد، آیا دیگر فضایی برای خلاقیت و نوآوری در ذهن او باقی خواهد ماند؟ چنین کارمندی تمام انرژیاش را صرف گرههای روانی خود میکند؛ در نتیجه نیرویی برای حل مسئله ندارد و نمیتواند در راستای تحقق اهداف شرکت گام بردارد.
افت تعهد کاری:
تعهد کاری، از دیگر حیطههایی است که سلامت روان بر آن تأثیر میگذارد. طبق تحقیقات انجامشده توسط پژوهشگران، بین سلامت روانی و تعهد سازمانی ارتباطی معنادار وجود دارد. اگر کارمندان از سلامت روان در سطح مناسبی برخوردار نباشند، از میزان تعهد آنها به شغل و محل کارشان کاسته میشود. با ادامه چنین روندی، صاحبان کسبوکار ناچار به جذب نیروهای جدید و آموزش مجدد آنها خواهند بود که هم از نظر مالی و هم زمانی، شرکت را متحمل ضرر خواهد کرد. اگر این منابع بهجای آموزش نیروی جدید صرف ارتقای سطح سلامت و بهداشت روان کارمندان فعلی شود، قطعاً به نتایج بهتری حاصل خواهد شد.
پیامدهای سلامت روان ضعیف در یک نگاه
| پیامد | اثر روی شرکت |
|---|---|
| کاهش روحیه | فضای سنگین و کاهش سودآوری |
| ضعف در تعامل | افزایش تنش با همکاران و مشتریان |
| کاهش خلاقیت | ناتوانی در حل مسئله و نوآوری |
| افت تعهد کاری | ترک کار و هزینه جذب و آموزش نیروی جدید |
راهکارهای بهبود سلامت روان کارمندان
همانطور که دیدید، با پایین آمدن سطح بهرهوری کارمندان، شرکت نیز دچار افول تدریجی میشود و تنها راه جلوگیری از سقوط به دره ناکارآمدی، تلاش برای بهبود وضعیت سلامت روان کارمندان است. بهطور کلی از دو راه میتوانیم به بهبود وضعیت سلامت روان کارکنان خود کمک کنیم.
راهکار اول: شناسایی و حذف عواملی که سلامت روان کارمندان را تهدید میکند
از مهمترین این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. محیط نامناسب
کارمندان بخش اعظم روز خود را در محل کار سپری میکنند و هر کموکاستی در محیط کار در بلندمدت موجب آزار کارمندان خواهد شد. بهطور مثال اگر ۲۰ کارمند همگی در یک سالن کوچک مشغول به کار شوند، پس از مدتی تنها دستاورد شرکت نارضایتی خواهد بود. نور، تهویه، سیستم گرمایشی و سرمایشی و بهداشت همگی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر روحیه و عملکرد کارمندان هستند و سلامت روان آنان را به خطر میاندازند.
۲. مدیریت و برخورد غیرحرفهای
مدیریت نادرست باعث ایجاد هرجومرج و سردرگمی میشود و کارمندان نمیتوانند بهطور صحیح وظایف خود را به انجام برسانند. برخورد غیرحرفهای و انتظارات غیرواقعی مدیران نیز یکی از مهمترین عوامل نارضایتی کارمندان است. کارمندی که بهطور مداوم و بدون توضیحی شفاف توسط مدیر تحقیر و بازخواست میشود، قطعاً بهمرور زمان سلامت روان خود را از دست میدهد.
۳. فشار کاری زیاد
در نگاه نخست ممکن است فکر کنید کارمند وظیفه دارد کار کند و هرچه بیشتر کار کند به نفع شرکت خواهد بود؛ اما در واقعیت چنین نیست. فشار کاری زیاد باعث میشود که کارمند با حجم زیادی از استرس و اضطراب مواجه شود و این مسئله قطعاً تأثیر منفی بر عملکرد کاری وی خواهد داشت.
۴. نداشتن امنیت شغلی
کارمندی که همواره نگران این است که شغلش را از دست بدهد، حتی اگر سادهترین وظایف را به او محول کنید، نمیتواند از عهده انجام آن برآید. در نتیجه، تا حد ممکن باید عوامل این احساس ناامنی را در سازمانتان شناسایی کنید و از بین ببرید.

راهکار دوم: شناسایی و تقویت عواملی که به کارمندان احساس ارزشمندی میدهد
به زبان دیگر، به کارمندان احساس ارزشمندی هدیه کنید. عواملی که تأثیر مثبت بر سلامت روان کارمندان دارند عبارتاند از:
۱. فراهمکردن رفاه بیشتر
رفاه محل کار علاوه بر افزایش احساس تعلق، موجب بهبود وضعیت سلامت روان کارمندان میشود. امکان نوشیدن چای و قهوه، استراحت کوتاه، حقوق و مزایای مکفی و سرویسهای رفتوآمد، حداقل امکاناتی هستند که یک کارفرما باید در اختیار کارمندانش قرار دهد.
۲. تشویق و پاداش
هر فردی نیاز دارد بداند کارهای او دیده میشود؛ بنابراین باید کارمندان خود را تشویق کنید و بابت نوآوریها و خدمات مثبت برای آنها پاداش در نظر بگیرید. این پاداش میتواند بهصورت کارت هدیه، بنهای خرید یا مرخصی تشویقی باشد. همچنین تعیین حقوق بهطور منصفانه و پرداخت بهموقع آن میتواند به تقویت روحیه کارکنان کمک کند.
۳. ایجاد فضای گفتگو و مشارکت
برای بررسی و رفع مشکلات کارمندان باید با آنها تعامل سازنده داشته باشید. با برگزاری جلسات ماهانه گفتوگو و نظرسنجی دورهای، علاوه بر آگاهی از خواسته کارکنان، میتوانید اهداف و تصمیمات شرکت را هم با آنها در میان بگذارید.
۴. بیمه سلامت روان
در قدم اول کارفرما باید تمام کارکنان را از نظر سلامت روان مورد پایش و بررسی قرار دهد و برای کارمندانی که به بیماریهای روانی مبتلا هستند خدمات مشاوره و درمان رایگان در نظر بگیرد. همچنین تمام کارکنان باید از بیمه سلامت روان برخوردار شوند و در صورت مصرف دارو یا مراجعه به روانشناس از سوی شرکت کمکهزینه دریافت کنند.
۵. برگزاری کارگاههای سلامت
صاحبان کسبوکار میتوانند با برگزاری کارگاههای کنترل استرس و اضطراب، مدیریت خشم و دیگر کارگاههای مرتبط با سلامت روان، از افت سطح سلامت روان کارکنان خود پیشگیری کنند. ممکن است هزینه برگزاری این کارگاهها برای شما بهعنوان یک کارفرما زیاد و حتی غیرضروری به نظر برسد، اما زمانی که به هزینههای جایگزینی کارمندان فکر کنید متوجه ضرورت این اقدامات پیشگیرانه خواهید شد.
برای مثال شرکت پرودنشال فایننشال که در حوزه بیمه و خدمات مالی فعال است پس از اجرای اقدامات مؤثر در راستای افزایش سلامت روان مشاهده کرد علاوه بر افزایش توانمندی کارکنان در مهار استرس، افسردگی و تنشهای محل کار، بازدهی شرکت بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.

نکته مهم برای مدیران: داده حضور و غیاب، سیگنال هشدار زودهنگام
خیلی وقتها کارمند خودش از فشار روانی نمیگوید، اما رفتار کاریاش نشانه میدهد. یک نرمافزار حضور و غیاب ابری به شما کمک میکند این الگوها را زودتر ببینید. این دادهها تشخیص نیستند و جای گفتگوی محترمانه را نمیگیرند؛ فقط میگویند کجا باید سراغ کارمند بروید و حالش را بپرسید.
مثال: تیم ۱۲ نفره با فشار کاری پنهان
فرض کنید در تیمی ۱۲ نفره، ۳ نفر چند هفته پشتسر هم بیش از ۵۰ ساعت در هفته حضور ثبت کردهاند؛ یعنی ۶ ساعت بیشتر از سقف ۴۴ ساعت قانونی. این ۳ نفر، یکچهارم تیم (۲۵٪) هستند. طبق ماده ۵۹ قانون کار، اضافهکاری باید حداقل ۴۰٪ بیشتر از دستمزد عادی پرداخت شود؛ پس فشار کاری پنهان، هم خطر فرسودگی دارد و هم هزینه مالی. وقتی این الگو را در گزارش ببینید، میتوانید حجم کار را بازتوزیع کنید یا نیرو اضافه کنید.
نشانههای هشدار در گزارش حضور و غیاب
| الگو در گزارش | ریسک احتمالی | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| اضافهکاری مداوم (بیش از ۴۴ ساعت در هفته) | فشار کاری زیاد و فرسودگی | بازتوزیع حجم کار |
| تاخیر تکراری در ورود | افت انگیزه یا مشکل شخصی | گفتگوی خصوصی و محترمانه |
| غیبتهای پراکنده و زیاد | نارضایتی یا استرس | بررسی علت و ارائه مرخصی تشویقی |
| عدم استفاده از مرخصی | خستگی انباشته | تشویق به استفاده از مرخصی |
نیروی دورکار بیشتر در خطر کار بدون وقفه و مرز نامشخص بین کار و زندگی است. با اپلیکیشن حضور و غیاب دینگ، ورود و خروج دورکارها با لوکیشن (تا ۵ موقعیت رایگان) ثبت میشود و ساعات کاری مشخص میماند. هم مدیر میداند چه کسی بیش از حد کار میکند و هم نیرو یک مرز روشن دارد.
و در پایان
سلامت روان یکی از مهمترین مسائل در مدیریت منابع انسانی است. با کاهش سطح سلامت روان علاوه بر روحیه و تعامل مؤثر، نوآوری و توانایی حل مسئله و تعهد سازمانی کارمندان نیز دستخوش تغییرات نامطلوب میشوند. برای جلوگیری از بحرانهایی که پس از کاهش سطح سلامت روان رخ میدهند دو اقدام اساسی کمککننده است که در این مقاله بهطور کامل مورد بررسی قرار گرفتند.
به نظر شما چه موارد دیگری میتواند به سلامت روان کارکنان کمک کند؟ شما اهمیت سلامت روان کارمندان را چگونه ارزیابی میکنید؟
از داده واقعی کارکرد، فشار پنهان تیم را ببینید
دینگ با سیستم حضور و غیاب ابری، ساعت ورود و خروج، تاخیر، اضافهکاری و مرخصی هر نفر را لحظهای ثبت میکند تا فشار کاری و فرسودگی را زودتر بفهمید.
برای نیروی دورکار، حضور و غیاب با موبایل با لوکیشن و سلفی کافی است. حقوق و اضافهکاری را هم میتوانید با نرمافزار حقوق و دستمزد دینگ درست و بهموقع محاسبه کنید؛ چون پرداخت منصفانه و بهموقع هم بخشی از سلامت روان کارکنان است.
پشتیبانی و فروش دینگ | پاسخگویی در ساعات اداری
سوالات متداول درباره سلامت روان کارمندان
سلامت روان کارمندان چرا مهم است؟
سلامت روان ضعیف روحیه، تعامل، خلاقیت و تعهد کاری را کاهش میدهد. طبق گزارش WHO، سالانه حدود ۱۲ میلیارد روز کاری بهخاطر افسردگی و اضطراب از دست میرود و هزینه آن حدود ۱ تریلیون دلار است.
مدیران چگونه سلامت روان کارمندان را بهبود دهند؟
از دو راه: حذف عوامل تهدیدکننده (محیط نامناسب، مدیریت غیرحرفهای، فشار کاری و ناامنی شغلی) و تقویت عوامل حمایتی (رفاه، تشویق و پاداش، گفتگو، بیمه سلامت روان و کارگاههای آموزشی).
نشانههای افت سلامت روان کارمند چیست؟
کاهش روحیه، تنش در تعامل با همکاران، افت خلاقیت و تعهد کاری و در داده حضور و غیاب، اضافهکاری مداوم، تاخیر تکراری یا غیبتهای زیاد میتواند هشدار اولیه باشد. این نشانهها تشخیص نیستند و باید با گفتگو بررسی شوند.
آیا پرداخت بهموقع حقوق روی سلامت روان اثر دارد؟
بله. تعیین حقوق منصفانه و پرداخت بهموقع آن به تقویت روحیه و احساس امنیت شغلی کارکنان کمک میکند.
سلامت روان نیروی دورکار را چطور حفظ کنیم؟
ساعات کاری روشن تعریف کنید و ورود و خروج را ثبت کنید تا مرز کار و زندگی حفظ شود. با حضور و غیاب دینگ، نیروی دورکار با لوکیشن (تا ۵ موقعیت رایگان) و عکس سلفی ثبت میکند و مدیر کارکرد و اضافهکاری را در پنل میبیند.
آیا کارفرما باید بیمه سلامت روان در نظر بگیرد؟
طبق متن این مقاله، توصیه میشود کارفرما برای کارکنان خدمات مشاوره و درمان رایگان و کمکهزینه مراجعه به روانشناس یا مصرف دارو در نظر بگیرد.
منبع آمار
سازمان جهانی بهداشت (WHO): Mental health at work





