قوانین بیمه و مالیات در قراردادها بسته به نوع قرارداد فرق میکند. در قراردادهای پیمانکاری، حق بیمه طبق ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی و «ضریب پیمان» محاسبه میشود؛ یعنی اگر مصالح با پیمانکار باشد حدود ۷٪ و اگر با کارفرما باشد حدود ۱۵٪ بهای ناخالص پیمان. مالیات هم طبق قانون مالیاتهای مستقیم و بسته به نوع قرارداد (پیمانکاری، مشاوره یا فروش) کسر میشود. در قرارداد فروش کالا، اگر نیروی کار استخدام نشود، حق بیمهای لحاظ نمیشود.
در گذشته رسم بر این بوده که از قراردادهای لفظی بهمنظور متعهد گشتن برای انجام وظایف خاص، استفاده میشده. اما در حال حاضر اینگونه نیست و قراردادهای مکتوب بهطور گستردهای در تمامی حیطههای شغلی مورد استفاده قرار میگیرند. قراردادهای مشاوره، قراردادهای پیمانکاری، قراردادهای فروش و … از جمله پیمانهای کاری به حساب میآیند که افراد را به انجام وظایف متعهد کرده و برای آنان حق و حقوق قانونی و قضایی را محفوظ میدارند.
در همین راستا مسائل مرتبط به قوانین بیمه و مالیات در قراردادها از اهمیت برخوردار هستند چرا که همین مبانی افراد را به لحاظ کردن بندهایی ملزم میدارند. البته این موضوع بهعلت وجود تبصرهها و مواد قانونی پراکنده و متعدد همواره بهعنوان یک چالش در سطح گسترده مطرح گشته است.
ما در این مقاله قصد داریم به تشریح این مهم پرداخته و از برخی قوانین موجود در ارتباط با بیمه و مالیات و کسورات قانونی مرتبط با آن صحبت کنیم. لذا سعی ما این است که با اشاره به بعضی از قراردادهای رایج در سیستم حقوق و قضای ایران و همچنین با بیان مثالهایی روشن در همین زمینه، شیوهی صحیح و قانونی محاسبه سهم بیمه و مالیات در قراردادهای مشاوره، قراردادهای پیمانکاری و قراردادهای فروش را بهگونه شفاف برای شما توضیح دهیم.
لازم به ذکر است همانطور که میدانید نحوهی محاسبه این موارد از پیچیدگیهای خاصی بهره میبرد که ما امیدواریم با بیان روشن و توضیحات سرراست، پیچیدگی این مسائل تا حد زیادی تسهیل گردد.
با قوانین بیمه و مالیات در قراردادها بیشتر آشنا شویم
معنای اصلی قرارداد چیست؟
در ماده ۱۸۳ قانون مدنی آمده است: «عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.» این تعریف یک تعریف کامل نیست اما دستکم میتواند نشان دهد که قانون مدنی ایران چه شرحی از قرارداد دارد.
لذا به نظر میرسد که در این قانون تفاهم و توافق دو الی چند نفر میتواند آنها را نسبت به یکدیگر متعهد گردانده و حقوق و مزایایی را برایشان قائل شود. از اینرو تعهد اصل مهم یک قرارداد است. بهعنوان مثال در قراردادهای فروش، دو الی چند تن کالایی را میان خودشان مبادله و در عوض آن مبلغی را رد و بدل مینمایند.
یا مثلاً در قراردادهای پیمانکاری، یک نفر به عنوان کارفرما و دیگری به عنوان پیمانکار حضور داشته و بهمنظور ساخت بنا، حملونقل و … خود را ملزم به انجام تعهداتی میدانند. قراردادهای مشاوره نیز به همین ترتیب میان دو الی چند نفر ایجاد میگردند.

کسورات قانونی در متن قرارداد چه تعریفی دارد؟
اگر امضاءکنندهی مفاد یک قرارداد بوده باشید، قطعاً با لفظ کسورات قانونی آشنایی دارید. اما این مورد دقیقاً به چه معناست؟ همانگونه که مشخص و معلوم است کسورات یعنی آن چیزی که کسر میگردد. در اینجا کسورات به معنای مبلغ یا مبالغی است که قرار است از دستمزد کم شود.
بهعنوان مثال، کارفرما وظیفه دارد مبلغی از درآمد کارگر را کسر کرده و آن را به مراجع قانونی معلومشده پرداخت نماید. لازم به ذکر است بر اساس قوانین بیمه و مالیات، حق بیمه و مبلغ مالیات، دو مورد از مهمترین فاکتورها در ارتباط با کسورات قانونی تعریف میشوند.
کسورات قانونی یعنی مبالغی که طبق قانون از دستمزد یا مبلغ قرارداد کسر و به مرجع قانونی (تأمین اجتماعی یا سازمان امور مالیاتی) پرداخت میشود. مهمترین آنها حق بیمه و مالیات است.
نحوه محاسبه بیمه و مالیات قراردادها
حق بیمه یعنی مبلغی که بر اساس قرارداد از درآمد فرد مشخصی کم شده و به محلهای قانونی از پیش تعیینشده واریز میگردد. هزینهای که برای حق بیمه کسر میگردد بهطور کلی مشخص نیست و نحوهی محاسبه و نحوهی پرداخت آن نیز به همین ترتیب هستند.
یکیدیگر از مهمترین هزینههای کسر شده از مبلغ قرارداد، کسورات مربوط به مالیات است. در یک قرارداد قانونی، افراد مکلف هستند تا سهمی از هزینه تعیینشده را برای پرداخت امور مربوط به مالیات کنار بگذارند. مقدار این مبلغ، نوع و محل پرداخت آن و … جزء فاکتورهایی هستند که از یک قرارداد به قرارداد دیگر متفاوت هستند.
قوانین بیمه و مالیات قراردادهای پیمانکاری
نحوهی محاسبه و نوع پرداخت آن از یک قرارداد به قرارداد دیگر متفاوت است. بهعنوان مثال در قراردادهای پیمانکاری، طبق ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی، کارفرما موظف است در قرارداد، پیمانکار را متعهد به بیمه کردن کارکنان خود (و کارکنان پیمانکاران فرعی) نماید. حق بیمه این قراردادها بر اساس «ضریب پیمان» محاسبه و به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت میشود. حال اینکه این مبلغ چقدر باشد و چگونه واریز گردد و به کجا واریز شود به فاکتورهای متعددی از جمله نوع بیمه بستگی زیادی دارد.
قانون اضافه کاری، کار در شب یا کشیک نوبت شب، حضور در جلسات، ایام تعطیل و مرخصی، مشاغل سخت و زیانآور و … از جمله مواردی هستند که بر اساس دستمزدی که به آنها تعلق میگیرد، هزینه بیمه و همچنین مالیات از آنها کسر میشود.
در همین راستا لازم است بگوییم که قانون تأمین اجتماعی مهمترین قانونی است که بهعنوان مرجع میتوان روی شفافیت و کاربردی بودن آن حساب کرد.
در قراردادهای پیمانکاری اینگونه است که چنانکه مبلغ قرارداد از ۱ میلیون تومان بیشتر باشد مالیات ۵ درصد محاسبه خواهد شد و چنانکه پیمانکار نقش مشاور را نیز عهدهدار باشد این مبلغ به ۱۰ درصد رشد پیدا میکند.
ضریب پیمان؛ حق بیمه پیمانکاری چقدر است؟
در قراردادهای پیمانکاری، حق بیمه بر اساس نسبت مزد به کل کار («ضریب پیمان») محاسبه میشود. کل حق بیمه ۳۰٪ مزد است که ۲۳٪ آن سهم کارفرما و ۷٪ سهم کارگر است. با توجه به اینکه مصالح بر عهده چه کسی باشد، نسبت مزد از بهای ناخالص پیمان فرق میکند:
| وضعیت مصالح | سهم مزد از بهای ناخالص پیمان | حق بیمه (حدود) |
|---|---|---|
| مصالح بر عهده پیمانکار (کار خدماتی) | ۲۶٪ | حدود ۷٪ بهای پیمان |
| مصالح بر عهده کارفرما | ۵۶٪ | حدود ۱۵٪ بهای پیمان |
| تفکیک بهای کالا و خدمات ممکن نباشد | کل وجه دریافتی مبنا قرار میگیرد | بر اساس کل وجه |
مثال عددی: حق بیمه یک قرارداد پیمانکاری
فرض کنید بهای ناخالص یک پیمان ۱۰٬۰۰۰ میلیون ریال (۱ میلیارد تومان) است:
- مصالح با پیمانکار: مزد مبنا ۲۶٪ × ۱۰٬۰۰۰ = ۲٬۶۰۰ میلیون ریال و حق بیمه حدود ۷٪ × ۱۰٬۰۰۰ = ۷۰۰ میلیون ریال (۷۰ میلیون تومان).
- مصالح با کارفرما: حق بیمه حدود ۱٬۵۰۰ میلیون ریال (۱۵۰ میلیون تومان).
طبق اصلاحیهای که در سال ۱۴۰۴ در این زمینه مطرح شده، اگر پیمانکار با مدارک ثابت کند نسبت واقعی مزد با ضریب اعلامی فرق دارد، حق بیمه باید بر اساس نسبت واقعی مزد محاسبه شود. بنابراین نگهداشتن لیستهای دقیق مزد و ثبت درست کارکرد نیروها اهمیت زیادی دارد.
قوانین بیمه و مالیات قرارداد مشاوره
در قراردادهای مشاوره، شخصی از شخص دیگر راهنمایی و دستورالعمل دریافت میکند. در یک چنین قراردادی یک طرف (مشاور) از طرف دیگر (کارفرما) مزد دریافت میکند. لذا این دو نفر به موجب قراردادی که مابین خودشان مکتوب کردهاند، ملزم به پرداخت مالیات هستند. ناگفته نماند که مبلغ مالیات برای قراردادهای مشاوره، ۱۰ درصد است.
قوانین بیمه در قرارداد فروش
بهطور کلی، قوانین بیمه و مالیات در قراردادهای فروش، اینگونه است که چنانچه فروش مربوط به اجناس و تجهیزات مصرفی باشد و احتیاجی به استخدام کارگر وجود نداشته باشد، حق بیمهای لحاظ نخواهد شد. در رابطه با پرداخت مالیات نیز شرایط به همین منوال است. لذا فعل فروش، طرفین را به پرداخت مبلغی برای مالیات ملزم نمیکند مگر اینکه از خدماتی مانند استخدام کارگر استفاده شود.
مقایسه بیمه و مالیات در سه نوع قرارداد
| نوع قرارداد | بیمه | مالیات |
|---|---|---|
| پیمانکاری | طبق ماده ۳۸ و ضریب پیمان؛ حدود ۷٪ یا ۱۵٪ بهای ناخالص پیمان | ۵٪ (در متن مقاله؛ برای مبالغ بالای ۱ میلیون تومان) |
| مشاوره | بسته به نوع بیمه و رابطه طرفین | ۱۰٪ (در متن مقاله) |
| فروش | بدون استخدام نیرو، حق بیمهای لحاظ نمیشود | فعل فروش بهتنهایی مالیات مشمول نمیکند، مگر خدماتی مانند استخدام کارگر باشد |
مثال عددی: مالیات یک قرارداد
اگر مبلغ یک قرارداد پیمانکاری ۱۰۰ میلیون تومان باشد و نرخ ۵٪ مطابق متن بالا اعمال شود، مالیات کسرشده ۵ میلیون تومان است. اگر همین مبلغ قرارداد مشاوره باشد و نرخ ۱۰٪ اعمال شود، ۱۰ میلیون تومان خواهد بود.
همانگونه که پیشتر ذکر شد قوانین بیمه و مالیات چالشها و تعرفههای خاص خودشان را دارند. در این مقاله سعی کردیم با توضیحات مختصر، موضوعات مربوط به قراردادهای مشاوره، قراردادهای پیمانکاری و قراردادهای فروش را با شما در میان بگذاریم. امید است که این نوشتار برای شما جالب و کاربردی بوده باشد.
کارکرد دقیق، پایه بیمه و مالیات درست
حق بیمه و مالیات حقوق نیروها به ساعات و روزهای کارکرد واقعی بستگی دارد. دینگ با سیستم حضور و غیاب ابری، ورود، خروج، اضافهکاری و مرخصی هر نفر را دقیق ثبت و گزارش میکند، تا مبنای لیست بیمه و حقوق شما مستند باشد.
برای محاسبه حقوق از روی همین کارکرد، نرمافزار حقوق و دستمزد دینگ را ببینید و برای برآورد سریع، از ابزار محاسبه حقوق و دستمزد آنلاین استفاده کنید.
پشتیبانی و فروش دینگ | پاسخگویی در ساعات اداری
سوالات متداول درباره قوانین بیمه و مالیات در قراردادها
کسورات قانونی قرارداد چیست؟
کسورات قانونی مبالغی است که طبق قانون از دستمزد یا مبلغ قرارداد کسر و به مرجع قانونی پرداخت میشود. مهمترین آنها حق بیمه (تأمین اجتماعی) و مالیات است.
حق بیمه قرارداد پیمانکاری چگونه محاسبه میشود؟
بر اساس ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی و ضریب پیمان. اگر مصالح بر عهده پیمانکار باشد، حق بیمه حدود ۷٪ بهای ناخالص پیمان و اگر بر عهده کارفرما باشد، حدود ۱۵٪ است. برای پیمانی به مبلغ ۱۰٬۰۰۰ میلیون ریال، این عدد ۷۰۰ و ۱٬۵۰۰ میلیون ریال میشود.
مالیات قرارداد مشاوره چقدر است؟
طبق متن این مقاله مالیات قرارداد مشاوره ۱۰ درصد مبلغ قرارداد است. برای نرخ دقیق و بهروز، به سامانه رسمی سازمان امور مالیاتی یا حسابدار مراجعه کنید.
در قرارداد فروش هم باید بیمه و مالیات پرداخت شود؟
اگر فروش مربوط به اجناس و تجهیزات مصرفی باشد و نیازی به استخدام کارگر نباشد، حق بیمهای لحاظ نمیشود و فعل فروش طرفین را ملزم به پرداخت مالیات نمیکند. اگر خدماتی مانند استخدام کارگر در کار باشد، شرایط تغییر میکند.
چطور از اشتباه در محاسبه بیمه پیمانکاری جلوگیری کنیم؟
لیستهای مزد و کارکرد نیروها را دقیق نگه دارید. اگر نسبت واقعی مزد با ضریب اعلامی فرق دارد، با مدارک آن را ثابت کنید. ثبت ورود و خروج با سیستم حضور و غیاب، مستندات لازم را فراهم میکند.
منابع
- ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی و آثار آن بر قراردادهای پیمانکاری – دادپویان حامی
- نحوه محاسبه حق بیمه قراردادهای پیمانکاری – اندیشه معاصر
- قانون مدنی، ماده ۱۸۳؛ قانون تأمین اجتماعی، مواد ۲۸ و ۳۸؛ قانون مالیاتهای مستقیم





