«تبلیغات دهان به دهان» یکی از قدیمیترین و درعینحال مؤثرترین روشهای بازاریابی است؛ روشی که در آن مشتریان واقعی درباره تجربه خود با یک محصول یا خدمت صحبت میکنند و باعث جذب مشتریان جدید میشوند. امروزه این نوع تبلیغات فقط به گفتوگوی حضوری محدود نیست؛ شبکههای اجتماعی، پیامرسانها، ریویوهای آنلاین و حتی استوریهای ساده، نسخه دیجیتال همین «دهان به دهان» هستند. مهمترین دلیل قدرت آن هم این است: مردم به توصیه یکدیگر بیشتر از هر تبلیغی اعتماد میکنند.
در ادامه، این مقاله توضیح میدهیم که تبلیغات دهان به دهان چیست، چرا چنین اثرگذاری بالایی دارد، چه انواعی دارد و چگونه میتوان آن را بهصورت مؤثر در کسبوکار به کار گرفت.
تعریف تبلیغات دهان به دهان (WOM)
تبلیغات دهان به دهان یعنی:
انتقال تجربه واقعی یک فرد (مشتری) به فرد دیگر، طوری که روی تصمیم خرید او تاثیر بگذارد.
سه عنصر مهم در این تعریف است:
- تجربه واقعی (نه پیام ساختگی)
- انتقال این تجربه (گفتن، نوشتن، استوری گذاشتن و…)
- تاثیر روی رفتار (کنجکاوی، اعتماد، خرید، یا حتی نخریدن!)
دو حالت اصلی WOM
- دهان به دهان خودجوش (Organic WOM)
وقتی مشتری خیلی راضی (یا خیلی ناراضی!) است و خودش بدون اینکه کسی از او بخواهد، برند را به دیگران معرفی میکند. - دهان به دهان تقویتشده / برنامهریزیشده (Amplified WOM)
برند عمداً شرایطی میسازد که مردم دربارهاش حرف بزنند؛ مثلاً:
- تجربه خیلی خاص (هدیه غیرمنتظره، رفتار خیلی خوب پشتیبانی)
- طراحی محصول یا بستهبندی جذاب و «اینستاگرامی»
- کمپینهایی که مردم را تشویق به تعریف کردن تجربهشان میکند
نکته مهم: در WOM تقویتشده، برند «فضا و بهانه» میدهد؛ اما نظر مشتری همچنان باید واقعی باشد.
چرا تبلیغات دهان به دهان قدرتمند است؟
۱. چون روی «اعتماد» سوار است، نه روی شعار
آدمها به دوست، همکار و اعضای خانوادهشان خیلی بیشتر از یک بنر یا ویدئوی تبلیغاتی اعتماد میکنند. اگر یک برند خودش بگوید «ما بهترینیم»، همه با شک نگاه میکنند. ولی اگر یک دوست قابل اعتماد بگوید «من استفاده کردم، واقعاً خوب بود»، مقاومت ذهنی مخاطب پایین میآید.
۲. اثر شبکهای و وایرال شدن طبیعی
یک نفر تجربهاش را با ۳ نفر در میان میگذارد. هر کدام از آن ۳ نفر، با چند نفر دیگر. این زنجیره اگر روی یک تجربه خیلی خوب یا خیلی بد سوار شود، میتواند به سرعت یک برند را:
- معروف کند
- یا برعکس، زمین بزند!
۳. کاهش هزینه جذب مشتری (CAC)
وقتی مشتری فعلی برای شما مشتری جدید میآورد:
- هزینه تبلیغات کم میشود
- نرخ تبدیل بالاتر است، چون مشتری جدید از قبل اعتماد دارد
- نیازی به توضیح طولانی ندارید؛ دوستش قبلاً برایش گفته
۴. انواع تبلیغات دهان به دهان
۱) دهان به دهان خودجوش (Organic WOM)
همان حالتی است که:
کسی از مشتری چیزی نخواسته و هیچ پاداشی در کار نیست، ولی شدت رضایت (یا نارضایتی) آنقدر بالاست که خودش دوست دارد تعریف کند.
۲) دهان به دهان تقویتشده (Amplified WOM)
اینجا برند:
به عمد بهانهای برای حرف زدن ایجاد میکند، تجربهای میآفریند که قابل تعریف باشد، اما نظر مشتری واقعی است، نه دستکاری شده.
۳) دهان به دهان آفلاین
این همان حالت کلاسیک است:
- صحبت در جمع دوستان
- حرف زدن سر کار
- تعریف کردن یک تجربه خوب / بد در جمع خانواده
۴) دهان به دهان آنلاین (eWOM)
اینجاست که تبلیغات دهان به دهان، سرعت میگیرد:
- نظرات زیر محصولات فروشگاههای آنلاین
- ریویوها در گوگل مپ
- استوری اینستاگرام، توییت، پست لینکدین
- ویدئوهای نقد و بررسی در
تفاوت تبلیغات دهان به دهان با ریفرال و اینفلوئنسر مارکتینگ
تبلیغات دهان به دهان (WOM)
- خودجوش یا ملایم تشویقشده
- بدون پاداش مستقیم
- مشتری حرف میزند چون میخواهد، نه چون میصرفد
بازاریابی ارجاعی (Referral)
- ساختارمند و برنامهریزیشده
- همراه با کد معرف، لینک اختصاصی، پاداش، تخفیف
- مناسب برای سنجش اینکه هر مشتری چند نفر دیگر را با خود آورده است
مثلاً:
- «اگر دوستت را دعوت کنی، هر دو ۵۰۰ هزار تومان اعتبار میگیرید.»
اینفلوئنسر مارکتینگ
- پرداخت (پول / هدیه) به یک فرد تاثیرگذار
- او درباره شما محتوا تولید میکند
- میتواند باعث شروع WOM شود، اما خودش لزوماً WOM «واقعی» نیست
چه چیزی آدمها را وادار میکند درباره برند شما حرف بزنند؟
۱. تجربه عالی (Product / Service Experience)
اگر محصول یا خدمات:
- مشکل واقعی مشتری را حل نکند،
- یا کیفیتش معمولی باشد،
هیچکس انگیزه جدی برای تعریف کردنش نخواهد داشت.
اولین قدم برای داشتن WOM قوی محصول یا سرویس خوب است.
۲. احساسات قوی
مردم چیزهایی را تعریف میکنند که احساسشان را درگیر کرده باشد:
- «باورم نمیشد اینقدر سریع جواب دادند.»
- «بستهبندیشان آنقدر بامزه بود که استوری گرفتم.»
احساسات قوی (مثبت یا منفی) سوخت موتور WOM هستند.
۳. داستاندار بودن تجربه
مردم «داستان» تعریف میکنند، نه ویژگیهای فنی. پس باید چیزی در تجربه برند شما باشد که قابل روایت باشد؛ مثلاً:
- یک حرکت انسانی
- یک تفاوت جالب در فرآیند
- یک سورپرایز کوچک
۴. تمایز واقعی
اگر شما «یکی مثل بقیه» باشید، دلیلی برای تعریف کردن وجود ندارد.
تمایز میتواند در:
- قیمت منصفانه
- کیفیت متفاوت
- تخصص خاص
- سرعت
- یا حتی سبک ارتباط انسانی شما باشد.
۵. راحت بودنِ اشتراکگذاری
هرچقدر اشتراکگذاری سختتر باشد، احتمال WOM کمتر است.
- لینک کوتاه
- QR کد
- امکان فوروارد آسان
- پستهای قابل استوری
چطور موفقیت تبلیغات دهان به دهان را اندازه بگیریم؟
چند ابزار ساده ولی مهم:
- اضافه کردن این سؤال در فرمها:
«چطور با ما آشنا شدید؟» (دوست، جستجوی گوگل، اینستاگرام، …) - بررسی رشد جستجوی نام برند در گوگل (Brand Search)
- بررسی ترافیک مستقیم سایت (Direct Traffic)
- شمارش و تحلیل:
- تعداد ریویوها
- میانگین امتیاز
- تعداد منشنها و تگها در شبکههای اجتماعی
- محاسبهی سادهی نرخ معرفی (Referral / WOM Rate)
مثلاً:
از هر ۱۰ مشتری جدید، چند نفر گفتهاند «دوست/آشنا معرفی کرد»؟
۵ اشتباه رایج در استفاده از تبلیغات دهان به دهان
۱. فکر کردن به اینکه “خودش پیش میآید”
بدون بهبود محصول و تجربه مشتری، WOM قوی شکل نمیگیرد.
۲. نادیده گرفتن شکایتها و نظرات منفی
هر نظر منفی، یا آغاز یک بحران است، یا فرصتی برای ایجاد مشتری وفادار.
۳. تمرکز فقط روی اینفلوئنسرها
اینفلوئنسرها مهماند، اما مشتری واقعی کسی است که در طول زمان، ستون اصلی WOM را میسازد.
۴. درخواستهای آزاردهنده برای معرفی
مثلاً: «لطفاً همین الان به ۱۰ نفر معرفی کن!» این مدل فشارها اثر معکوس دارد.
۵. نداشتن ابزار اندازهگیری
اگر نپرسید «از کجا با ما آشنا شدید؟» یا سرچ برند و منشنها را رصد نکنید، نمیفهمید WOM شما کار میکند یا نه.
جمعبندی
تبلیغات دهان به دهان، یعنی مشتری برای شما تبلیغ میکند؛
اگر:
- محصول/خدمتتان واقعاً خوب باشد
- به مشتری احترام بگذارید
- اشتباهاتتان را اصلاح کنید
- و مسیر تعریفکردن تجربه را برای مشتری راحت کنید
چکلیست سریع برای عمل:
- آیا محصول/خدمت ما واقعاً مشکلی را بهتر از بقیه حل میکند؟
- آیا تجربه مشتری با ما «قابل تعریف کردن» است؟
- آیا راه سادهای برای ثبت نظر و معرفی به دیگران گذاشتهایم؟
- آیا به نظرات (بهخصوص منفیها) پاسخ حرفهای میدهیم؟
- آیا میدانیم چند درصد مشتریان از طریق معرفی دیگران آمدهاند؟
دینگ ارائه دهنده راهکار اتوماسیون حضور و غیاب
دینگ یکی از برترین ارائه دهندههای راهکار اتوماسیون حضور و غیاب با محصولات و خدمات مرتبط آماده ارائه خدمت به شماست، در صورت لزوم با کارشناسان ما در ارتباط باشید.


