انواع قرارداد کار از چند نظر دستهبندی میشوند: از نظر نوع استخدام (دولتی و خصوصی)، از نظر مدت (موقت، غیرموقت و کار معین) و از نظر ساعت کار (تماموقت با ۴۴ ساعت در هفته، پارهوقت، ساعتی). قراردادهای مشاورهای و کارآموزی هم دو نوع رایج دیگرند. طبق ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار میتواند کتبی یا شفاهی باشد، اما برای حفظ حقوق دو طرف، بهتر است همیشه مکتوب و امضاشده باشد.
آشنایی با انواع قرارداد کار، از جمله مهمترین کارهایی است که پیش از ورود به بازار کار باید انجام دهید. اگر با این قراردادها، نکات قانونی مرتبط با آنها و شرایط هریک آشنا نباشید، ممکن است با عواقب ناخوشایندی مواجه شوید. قرارداد کار انواع گوناگونی دارد و مفاد آن با توجه به سازمانی که در آن استخدام خواهید شد و جایگاهتان در آن سازمان متفاوت خواهد بود. اگر در شرف ورود به بازار کار هستید اما با قرارداد استخدام آشنایی ندارید، تا انتهای مطلب حاضر با ما همراه باشید تا با صفر تا صد قراردادهای استخدامی و شرایط هر یک از آنها آشنا شوید.
قرارداد کار چیست؟
ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار را اینگونه تعریف کرده است:
«قرارداد کار عبارت است از قراردادی کتبی یا شفاهی که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حقالسعی کاری را برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما انجام میدهد.»
با توجه به تعریف فوق، قرارداد استخدام سندی رسمی است که در آن شرایط و قوانین کار قید میشود و طرفین قرارداد (کارفرما و کارمند) موظف هستند که به تعهدات ذکرشده در قرارداد عمل کنند. پس از توافق هر دو طرف، این سند امضا میشود و پس از آن، رابطه کاری بین کارمند و کارفرما برقرار میشود.
قرارداد کار با توجه به عوامل گوناگونی مانند نوع شغل، نوع استخدام، ساعات کاری، حوزه کاری و … متفاوت است و به انواع گوناگونی دستهبندی میشود. در ادامه، درباره انواع مختلف این قراردادها بیشتر صحبت خواهیم کرد.
جدول مقایسه انواع قرارداد کار
| نوع قرارداد | مدت یا ساعت کار | ویژگی اصلی |
|---|---|---|
| موقت | تاریخ شروع و پایان مشخص | ادامه کار پس از پایان مدت، میتواند تمدید شفاهی تلقی شود |
| غیرموقت (دائم) | فقط تاریخ شروع | فسخ یکطرفه ندارد |
| کار معین | تا پایان کار تعیینشده | پایان قرارداد با تکمیل کار و پرداخت دستمزد |
| تماموقت | ۴۴ ساعت در هفته، ۸ ساعت در روز | برخورداری از همه مزایای قانون کار |
| پارهوقت | کمتر از ۴۴ ساعت در هفته و کمتر از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه در روز | مزایا و دستمزد متناسب با ساعت کار |
| مشاورهای | مدت معین | ساعتی یا پیمانکاری |
| آزمایشی / کارآموزی | ۱ تا ۳ ماه | یادگیری مهارت؛ کارآموز نیز باید حقوق و بیمه دریافت کند |
| ساعتی | ساعات یا روزهای معین در هفته | بر اساس ساعات حضور نیروی کار |
انواع قرارداد کار از نظر نوع استخدام
وقتی یک قرارداد استخدام را امضا میکنید، این قرارداد یا متعلق به یک شرکت خصوصی است یا یک شرکت دولتی؛ خارج از این دو، حالت دیگری وجود ندارد و هر یک از قراردادهای دولتی و خصوصی نیز شرایط خاص خود را دارند. در ادامه درباره این قراردادها بیشتر صحبت خواهیم کرد:
قراردادهای دولتی
در قراردادهای دولتی – همانطور که از نام آن پیداست – دولت نقش کارفرما را بر عهده دارد و زمانی که در یک ارگان دولتی استخدام میشوید، این قرارداد را امضا خواهید کرد. قراردادهای دولتی نیز بر اساس فاکتورهای مختلف به ۳ دسته تقسیم میشوند:
- استخدام کارمندان رسمی دولت
- قرارداد استخدام پیمانی
- قرارداد کارکنان خدماتی
قراردادهای خصوصی
بهعنوان یک قاعده کلی، هر شرکتی که در زمره شرکتهای دولتی قرار نداشته باشد، خصوصی محسوب میشود. افرادی که قرارداد استخدام شرکت خصوصی را امضا میکنند، زیر نظر قانون کار مشغول به کار شده و از مزایای تأمین اجتماعی نیز بهرهمند خواهند شد.
هر یک از قراردادهای دولتی و خصوصی، با توجه به مدت زمان انجام کار نیز به دستههای گوناگونی تقسیم میشوند که در ادامه درباره آنها صحبت خواهیم کرد.
انواع قرارداد کار از نظر مدت زمان کار
هر یک از قراردادهای کاری – اعم از دولتی و خصوصی – برای مدت زمان معین منعقد میشوند و در تاریخی مشخص به پایان میرسند. به همین ترتیب، این قراردادها با توجه به بازه زمانی که در قرارداد ذکر میشود، به انواع مختلفی تقسیم میشوند که عبارتاند از:
قرارداد کار موقت
همانطور که از نام این قرارداد قابل استنباط است، قرارداد کار موقت برای مدت معینی منعقد میشود و تاریخ شروع و پایان مشخصی دارد. پیش از فرارسیدن تاریخ اتمام قرارداد، کارمند و کارفرما میتوانند درباره ادامه همکاری تصمیمگیری کنند. توجه داشته باشید که ذیل این قرارداد، در صورتی که قرارداد به اتمام رسیده باشد، کارمند و کارفرما در رابطه با ادامه همکاری تصمیمی اتخاذ نکرده باشند و کارمند همچنان به انجام وظیفه ادامه دهد، میتواند ادعا کند که قرارداد فیمابین آنها به صورت شفاهی تمدید شده است.
قرارداد غیرموقت یا دائم
در این نوع قراردادها، صرفاً تاریخ شروع همکاری قید میشود و زمانی برای پایان همکاری تعیین نمیشود. در این حالت، حتی اگر به صورت رسمی در یکی از بندهای قرارداد ذکر نشده باشد که قرارداد غیرموقت است و صرفاً تاریخ پایان قرارداد مشخص نباشد، قرارداد مزبور غیرموقت خواهد بود. این نوع قراردادها بهصورت یکطرفه قابل فسخ نیستند و پس از انجام مراحلی مشخص و بر اساس قوانینی خاص امکان فسخ آن وجود دارد.
قرارداد کار معین
این نوع قراردادها، برای انجام کاری معین ظرف مدتی مشخص بین کارمند و کارفرما منعقد میشود. پس از اتمام کاری که کارمند انجام آن را ذیل قرارداد متعهد شده، کارفرما باید دستمزدی را که در قرارداد قید شده است، به کارمند پرداخت کند و پس از آن، قرارداد بین آنها خاتمه پیدا خواهد کرد. این قرارداد نیز درست مثل قرارداد غیرموقت، پیش از تاریخ اتمام قرارداد قابل فسخ نیست.
قرارداد تماموقت
ذیل این قرارداد، کارمند متعهد میشود که هفتهای ۴۴ ساعت را در خدمت کارفرما باشد و در قبال آن، از تمامی مزایایی که در قانون کار ذکر شده است، بهرهمند خواهد بود. در این حالت، کارمند باید ۸ ساعت از روز خود را به کار در سازمانی که در آن استخدام شده است، اختصاص دهد.
قرارداد کار پارهوقت
در قرارداد کار پارهوقت و ساعتی در صورتی که نیروی کار در طول هفته کمتر از ۴۴ ساعت و در طول روز کمتر از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه کار کند، نیروی کار پارهوقت محسوب میشود و قرارداد کاری او به صورت پارهوقت تنظیم خواهد شد. قراردادهای کاری پارهوقت نیز طبق قانون کار، شامل مزایا و دستمزد معینی است.
طبق مصوبه حداقل دستمزد ۱۴۰۵، حداقل ماهانه یک کارگر تماموقت ۱۶۶٬۲۵۵٬۵۰۰ ریال است. اگر نیرویی هفتهای ۲۲ ساعت (نصف ۴۴ ساعت) کار کند، حداقل دستمزد متناسب او حدود ۸۳٬۱۲۷٬۷۵۰ ریال در ماه است (۱۶۶٬۲۵۵٬۵۰۰ ÷ ۲).
قرارداد مشاورهای
افرادی که طی مدت زمان معینی در خدمت کارفرما هستند و درباره موضوعات خاص به وی مشاوره میدهند (مثلاً مشاوره بازاریابی)، باید قرارداد مشاورهای امضا کنند. این نوع قراردادها معمولاً بر دو نوع ساعتی و پیمانکاری تنظیم میشوند.
قرارداد کار آزمایشی یا کارآموزی
ذیل این قرارداد، کارمند متعهد میشود که در ازای یادگیری مهارتهایی خاص، وظایف خاصی را برای کارفرما انجام دهد. طول این نوع قراردادها بسته به میزان تخصصی بودن مهارتی که نیروی کار یاد خواهد گرفت، از ۱ تا ۳ ماه متغیر خواهد بود. افرادی که با امضای این قرارداد مشغول به کار میشوند نیز باید حقوق و بیمه دریافت کنند و کارآموز بودن به معنای مفت و مجانی کار کردن نیست.
قراردادهای ساعتی
این قرارداد فقط بر اساس ساعات حضور نیروی کار در محل کار تنظیم میشود و او موظف است که ساعات یا روزهای معینی از هفته را در محل کار حاضر شود و وظیفهای را که به او محول شده، انجام دهد.
ثبت حضور و غیاب در انواع قرارداد کار
در قراردادهای پارهوقت، ساعتی و کار معین، دستمزد به ساعات و روزهای کارکرد وابسته است؛ پس ثبت دقیق ورود و خروج مستقیماً روی حقوق اثر میگذارد. یک نرمافزار حضور و غیاب ابری کارکرد هر نفر را بدون دفتر و کاغذ ثبت میکند.
اگر نیروی دورکار دارید، دینگ برایتان راهحل سادهای دارد. نیروی دورکار فقط با فعال کردن لوکیشن و اینترنت گوشی، ورود و خروج را از اپلیکیشن حضور و غیاب دینگ ثبت میکند. مدیر میتواند تا ۵ موقعیت مکانی را رایگان تعریف کند و شعاع هر موقعیت را حتی تا وسعت یک شهر تنظیم نماید. ثبت با عکس سلفی هم برای جلوگیری از تقلب قابل فعالسازی است.
مثال: نیروی پارهوقت دورکار با قرارداد ساعتی
فرض کنید نیرویی دورکار با قرارداد ساعتی هفتهای ۲۲ ساعت کار میکند، یعنی روزی ۴٫۴ ساعت در ۵ روز. در یک ماه ۴ هفتهای ۲۲ × ۴ = ۸۸ ساعت کار میکند. اگر دستمزد او ساعتی ۱۰۰ هزار تومان (عدد فرضی) باشد، دستمزد ماهانه ۸۸ × ۱۰۰٬۰۰۰ = ۸٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان میشود. با ثبت ورود و خروج در دینگ، این ۸۸ ساعت مستند است و برای محاسبه حقوق از نرمافزار حقوق و دستمزد دینگ هم میتوانید استفاده کنید.
ثبت حضور و غیاب در هر قرارداد
| نوع قرارداد | چرا ثبت دقیق مهم است؟ | راهکار برای نیروی دورکار |
|---|---|---|
| تماموقت (۴۴ ساعت) | کنترل تاخیر، مرخصی و اضافهکاری | ثبت با لوکیشن و سلفی از اپلیکیشن |
| پارهوقت | دستمزد متناسب با ساعت کار | گزارش ساعات کارکرد ماهانه در پنل |
| ساعتی | دستمزد کاملاً وابسته به ساعت حضور | ثبت لحظهای ورود و خروج |
| موقت و کار معین | مستندسازی کارکرد تا پایان قرارداد | تعریف تا ۵ موقعیت رایگان با شعاع دلخواه |
قرارداد کار سند بسیار مهمی است که عموماً هنگام شروع کار بین کارفرما و نیروی کار منعقد میشود و از بروز بسیاری از مشکلات و تعارضها بین کارمند و کارفرما جلوگیری میکند. از این رو، پیش از ورود به بازار کار یا اشتغال به کار جدید، باید انواع قراردادهای استخدامی را بشناسید و با شرایط آنها آشنا باشید. در مقاله حاضر، قراردادهای کاری را معرفی کردیم و شرایط هر یک از آنها را مورد بررسی قرار دادیم. شما در زمینه قرارداد کار چه تجربهای دارید؟ آن را با ما در میان بگذارید.
هر نوع قراردادی دارید، کارکرد را دقیق ثبت کنید
با دستگاه حضور و غیایب دینگ میتوانید برای نیروی تماموقت، پارهوقت، ساعتی و دورکار، با روشهای مختلف حضور و غیاب را ثبت کنید.
اپلیکیشن دینگ برای مدیر و کارکنان قابل استفاده است و کارکرد ثبتشده را میتوانید با نرمافزار حقوق و دستمزد دینگ به حقوق تبدیل کنید. برای برآورد سریع هم ابزار محاسبه حقوق و دستمزد را ببینید.
پشتیبانی و فروش دینگ | پاسخگویی در ساعات اداری
سوالات متداول درباره انواع قرارداد کار
انواع قرارداد کار کدامند؟
از نظر نوع استخدام، قراردادها دولتی یا خصوصیاند. از نظر مدت، موقت، غیرموقت و کار معین؛ از نظر ساعت کار، تماموقت، پارهوقت و ساعتی. قراردادهای مشاورهای و کارآموزی هم از انواع رایج دیگرند.
قرارداد کار تماموقت چند ساعت است؟
در قرارداد تماموقت، کارمند هفتهای ۴۴ ساعت و روزی ۸ ساعت در خدمت کارفرماست و از همه مزایای قانون کار بهرهمند میشود.
چه کسی پارهوقت محسوب میشود؟
اگر نیرو در هفته کمتر از ۴۴ ساعت و در روز کمتر از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه کار کند، پارهوقت محسوب میشود و دستمزد و مزایایش متناسب با ساعت کارش است.
تفاوت قرارداد موقت و غیرموقت چیست؟
قرارداد موقت تاریخ شروع و پایان مشخص دارد، اما در قرارداد غیرموقت فقط تاریخ شروع قید میشود و فسخ یکطرفه آن ممکن نیست. اگر کار پس از پایان قرارداد موقت ادامه پیدا کند، کارمند میتواند ادعا کند قرارداد بهصورت شفاهی تمدید شده است.
برای نیروی دورکار چطور حضور و غیاب ثبت کنیم؟
با سامانه حضور و غیاب ابری مثل دینگ. نیروی دورکار با لوکیشن و اینترنت گوشی ورود و خروج را ثبت میکند و مدیر تا ۵ موقعیت مکانی را رایگان تعریف میکند. برای جلوگیری از تقلب، ثبت با عکس سلفی هم قابل فعالسازی است.
آیا کارآموز هم باید حقوق و بیمه دریافت کند؟
طبق متن این مقاله، کارآموز بودن به معنای مجانی کار کردن نیست و افرادی که با قرارداد کارآموزی (۱ تا ۳ ماه) مشغول میشوند، باید حقوق و بیمه دریافت کنند.





